Razende wetenschap
9 maart 2010
© Geokids / Annemieke van Roekel
De Junior Bèta Canon is een vervolg op de door de Volkskrant en Meulenhoff in
2008 uitgegeven publicatie ’De bètacanon. Wat iedereen moet weten van de natuurwetenschappen’.
Deze werd destijds samengesteld in reactie op het gebrek aan bèta-onderwerpen in de historische
canon, waarin de 17e-eeuwse Nederlandse wis- en sterrenkundige Christiaan Huygens dreigde
te worden overgeslagen.
De recent uitgegeven Junior Bèta Canon – een verzameling luistercolleges -
is gericht op kinderen vanaf ca 11 jaar, maar ook volwassenen kunnen er plezier
aan beleven. De uitgever LuisterWijs – onderdeel van NDC/VBK uitgevers - wil met
deze canon en vergelijkbare uitgaven vooral een jonge doelgroep enthousiast maken
voor wetenschappelijke informatie.
Vijftig onderwerpen worden in de Junior Bèta Canon uitgediept, waarbij de themareeks
van de genoemde ‘canon voor volwassenen’ wordt gevolgd, van DNA tot cognitie, het getal
nul tot de kernbom en het Periodiek Systeem tot Einstein.
Ook de aardwetenschappen komen in de Junior Bèta Canon aan bod. De geo-geïnteresseerde
komt aan zijn trekken bij meerdere onderwerpen, zoals plaattektoniek, Darwin/evolutie,
klimaat/weer, catastrofes (over grootschalige klimaatveranderingen), oceaanstromingen
en onze voorouders/de mens. Zoals bijna onontkoombaar bij het populariseren van
(natuur-)wetenschappelijke onderwerpen, is het niet altijd gelukt de nuance te
behouden, zoals bij de vergelijking van plaattektoniek met stukken aardkorst die
drijven “op een vloeibare magma-oceaan”. Jammer dat bij het thema ‘tijd’ de
geologische tijdschaal helemaal buiten beschouwing wordt gelaten en uitsluitend
voor een natuurkundige benadering – met zonnejaren en de atoomklok – wordt gekozen.
De originele intro’s op elk thema, door de van het kinderprogramma Sesamstraat
bekende ‘razende reporter’ Frank Groothof, zijn een leuke afwisseling op het rustige betoog
van de wetenschappers die erop volgt. Met originele vondsten zoals de in de moderne tijd
geëvolueerde turbo-egel (die zich tegen snelwegen heeft weten te beschermen),
de speaker-krekel (met geluidboxen op zijn rug om boven de muziek uit te komen)
en de prehistorische dame Lucy die ‘helaas’ de blender moet missen.
De inleidende stukjes met de veel en snel babbelende razende reporter – een
figuur die overigens al voorkomt in de geweldige educatieve Kluitman-serie Waanzinnig om te
weten – zijn zo nu en dan wel behoorlijk lawaaiig. De overdracht van wetenschap moet
tegenwoordig blijkbaar gepaard gaan met een ongelofelijke hoeveelheid herrie. Zo komt
je ook in het hoofdstedelijk museum voor wetenschap & techniek Nemo een brei van geluid
tegemoet, waarbij je je afvraagt hoe je in zo’n geluidschaos nog iets kunt leren. Ook de
samenstellers van de Junior Bèta Canon doen mee aan deze trend.
Bij beluistering van de cd’s komt steeds de behoefte in mij op een vraag te
stellen. Maar de cd raast door. Bijvoorbeeld: waren die Romeinse cijfers echt
“zo dom en onhandig”, zoals wordt beweerd? Moet je zoiets niet in de tijd plaatsen?
En zit het geheugen echt alleen in je hoofd? Er is toch ook zoiets als een fysiek,
lichamelijk geheugen? Ook wordt het doen van aannamen, gemeengoed in wetenschappelijke
arbeid, genegeerd, net zomin als de aan wetenschap verbonden ethiek. Een lesje in
wetenschapsfilosofie zou in de canon niet overbodig geweest zijn. Ook of juist in de
junior canon! En wat is de beperking van het opnemen van onderwerpen als geheugen,
cognitie en taal in het bètadomein?
Zo nu en dan bekruipt me een ongemakkelijk gevoel dat de samenstellers van deze
luistercolleges zich te erg in de wereld van een kind verplaatsen en daarmee de
luisteraartjes juist tekort doen. Kinderen worden aangesproken alsof ze onmogelijk
zouden overleven in een wereld zonder elektriciteit en mobieltjes. Ook wordt gesuggereerd
dat de oermens, die die elektrische apparaten moet ontberen, wel heel zielig is. Terwijl
het omgekeerde misschien wel waar is. Een beetje relativeren van de moderne tijd met alle
‘gemakken’ en ‘verdiensten van de wetenschap’ zou hier en daar wel op z’n plaats zijn.
De Junior Bèta Canon
5 audio-cd's, totale luisterduur 350 minuten
Uitgeverij LuisterWijs, november 2009
prijs: € 14,95
ISBN 978 90 8993 020 0
